Miodownik z kaszą manną to ciasto, które sprawdzi się na jesienno-zimowych spotkaniach, kiedy potrzeba czegoś prostego, ale aromatycznego. Kasza manna zastępuje część mąki, dzięki czemu ciasto jest wilgotne i długo pozostaje świeże. Przepis pochodzi z klasztornej tradycji, gdzie ceniono proste składniki i pewne rezultaty. Ciasto dojrzewa – najlepiej smakuje drugiego dnia, gdy aromaty miodu i przypraw się przegryzą.
Składniki na miodownik z kaszą manną
Proporcje sprawdzone na formę o wymiarach 24-26 cm:
- 3 jajka (rozmiar L)
- 180 g cukru
- 150 g miodu (najlepiej wielokwiatowy lub gryczany)
- 100 ml oleju rzepakowego
- 200 ml mleka (3,2% tłuszczu)
- 200 g mąki pszennej (typ 650)
- 100 g kaszy mannej
- 2 płaskie łyżeczki sody oczyszczonej
- 1 łyżeczka cynamonu
- 1/2 łyżeczki imbiru mielonego
- 1/4 łyżeczki gałki muszkatołowej
- szczypta soli
- opcjonalnie: 50 g posiekanych orzechów włoskich
Przygotowanie miodownika krok po kroku
- Rozgrzać piekarnik do 170°C (termoobieg). Formę (najlepiej prostokątną lub kwadratową) wysmarować masłem i wysypać mąką lub wyłożyć papierem do pieczenia.
- W rondelku połączyć miód z mlekiem i olejem. Podgrzewać na małym ogniu, mieszając, aż miód całkowicie się rozpuści. Nie doprowadzać do wrzenia – miód powinien być ciepły, nie gorący. Odstawić do lekkie go ostygnięcia.
- Jajka ubić z cukrem na puszystą masę – minimum 5 minut mikserem na wysokich obrotach. Masa powinna być jasna i zwiększyć objętość co najmniej dwukrotnie. To podstawa lekkiego ciasta.
- Do ubitych jajek wlać letnią mieszankę miodową. Mieszać mikserem na niskich obrotach około minuty, żeby składniki się połączyły.
- W osobnej misce przesiać mąkę z sodą, przyprawami i solą. Dodać kaszę manną i wymieszać łyżką.
- Suche składniki dodawać do mokrych w dwóch partiach, mieszając szpatułką ruchami od dołu do góry. Nie używać miksera – ciasto może stracić puszystość. Mieszać tylko do połączenia składników, ewentualne grudki kaszy się rozpuszczą podczas pieczenia.
Kasza manna nie wymaga mielenia ani namaczania. Podczas pieczenia napęcznieje i stworzy charakterystyczną, gęstą strukturę, która utrzymuje wilgoć w cieście.
- Jeśli używamy orzechów, dodać je teraz i delikatnie wymieszać. Przelać ciasto do przygotowanej formy, wyrównać powierzchnię.
- Piec przez 50-60 minut. Ciasto jest gotowe, gdy patyczek wbity w środek wychodzi suchy lub z pojedynczymi okruszkami. Wierzch powinien być sprężysty w dotyku.
- Wyjąć z piekarnika i pozostawić w formie na 15 minut. Dopiero wtedy wyłożyć na kratkę do całkowitego ostygnięcia.
- Ostudzone ciasto zawinąć w folię aluminiową lub pergamin i odstawić na minimum 12 godzin, najlepiej na dobę. Miodownik musi dojrzeć.
Przed podaniem można posypać cukrem pudrem lub polać prostą polewą miodową (2 łyżki miodu rozcieńczone łyżką ciepłej wody).
Dlaczego kasza manna w miodowniku
Tradycyjne miodowniki bywają suche, zwłaszcza po kilku dniach. Kasza manna wiąże wilgoć i zatrzymuje ją w cieście – to sprawia, że miodownik pozostaje miękki nawet po tygodniu. Dodatkowo kasza daje delikatnie ziarnistą teksturę, która odróżnia to ciasto od klasycznych, mąkowych wersji.
Proporcja kaszy do mąki wynosi tu 1:2, co jest sprawdzonym kompromisem. Więcej kaszy sprawiłoby, że ciasto stałoby się zbyt zwarte, mniej – tracimy charakterystyczną strukturę. Kasza manna nie wymaga żadnej obróbki wstępnej, nie trzeba jej moczyć ani gotować, co upraszcza przepis.
W klasztorach ceniono składniki, które się nie psuły i były łatwo dostępne. Kasza manna spełniała te kryteria idealnie. Dziś to po prostu praktyczny sposób na wilgotne ciasto bez komplikacji.
Dojrzewanie miodownika
Świeżo upieczony miodownik jest dobry, ale nie pokazuje pełni smaku. Aromaty miodu i przypraw potrzebują czasu, żeby się przegryzły. Po 24 godzinach ciasto staje się bardziej zwarte, wilgotne, a smak – głębszy i bardziej zrównoważony.
Najlepiej przechowywać miodownik zawinięty w folię aluminiową lub pergamin, w temperaturze pokojowej. Nie używać plastikowych pojemników – ciasto może się „pocić” i tracić strukturę. Dobrze dojrzały miodownik zachowuje świeżość przez 7-10 dni, a niektórzy twierdzą, że nawet po dwóch tygodniach smakuje lepiej niż pierwszego dnia.
W chłodniejszej kuchni (do 20°C) można przechowywać bez lodówki. W cieplejszych pomieszczeniach lepiej schować do lodówki po trzech dniach, ale zawsze w szczelnym opakowaniu.
Typowe problemy i ich rozwiązania
Ciasto opada po wyjęciu z piekarnika – najczęstsza przyczyna to za krótkie ubijanie jajek z cukrem. Masa musi być naprawdę puszyst a i stabilna, inaczej ciasto nie utrzyma struktury. Druga przyczyna: zbyt intensywne mieszanie po dodaniu mąki, co wybija powietrze z ciasta.
Miodownik jest suchy – prawdopodobnie przepieczony. Każdy piekarnik grzeje inaczej, warto sprawdzić patyczkiem już po 45 minutach. Jeśli wierzch ciemnieje za szybko, przykryć go luźno folią aluminiową w połowie pieczenia.
Grudki kaszy mannej w cieście – to rzadki problem, bo kasza napęcznieje podczas pieczenia. Jeśli jednak zależy na idealnie gładkiej strukturze, można zalać kaszę mlekiem z przepisu na 10 minut przed rozpoczęciem, żeby napęczniała.
Sodę zawsze przesiewać z mąką, nigdy nie dodawać bezpośrednio do mokrych składników. Nierównomierne wymieszanie może dać gorzki posmak w niektórych kąskach.
Ciasto nie rośnie – soda mogła być przeterminowana. Warto sprawdzić jej świeżość: wsypać pół łyżeczki do octu, powinna intensywnie pienić się. Jeśli reakcja jest słaba, soda do wymiany.
Warianty miodownika z kaszą manną
Wersja czekoladowa: dodać 2 łyżki kakao do suchych składników, zmniejszyć ilość mąki o te 2 łyżki. Dobrze komponuje się z miodem gryczanym, który ma silniejszy smak.
Z bakaliami: 100 g posiekanych suszonych śliwek lub daktyli dodanych do ciasta daje wilgotność i naturalną słodycz. Można wtedy zredukować cukier o 30 g.
Bezglutenowa wersja: zamienić mąkę pszenną na mieszankę mąk bezglutenowych w proporcji 1:1. Kasza manna jest naturalnie bezglutenowa, więc to dobra baza do adaptacji. Dodać pół łyżeczki gum y ksantanowej dla lepszej struktury.
Mniej słodka: zmniejszyć cukier do 130 g. Miód i tak daje sporo słodyczy, a przyprawy maskują redukcję cukru. Ciasto będzie bardziej „dorosłe” w smaku.